MISTRZ Z WÓJTOWEJ

Lata dwudzieste XVI wieku zaowocowały na terenie południowej Małopolski grupą dzieł, które bez wątpienia związać można z twórczością jednego warsztatu malarskiego- anonimowego mistrza zwanego Mistrzem z Wójtowej. Do ścisłego kręgu dzieł tego artysty przechowywanych w  muzeum zaliczono następujące zabytki sztuki sakralnej: Tryptyk z  Wójtowej z  1525 roku, Ostatnia Wieczerza z  Gromnika z  1539 roku, św. Zofia z  córkami z  Szerzyn (około połowy XVI wieku), dwie kwatery z  kaplicy Św. Anny z  Czchowa z  przedstawieniami św. Wojciecha i Jana Ewangelisty na awersach, a św. Barbary i Doroty na rewersach, predella Nawrócenie św. Pawła z  Jurkowa z  połowy XVI wieku oraz kartusz z emblematem św. Mateusza Ewangelisty z Siemiechowa.
Trafne spostrzeżenia na temat twórczości naszego mistrza poczynił Michał Walicki, zwracając uwagę na graficzny, nieco zrustykalizowany styl wprowadzonych przez niego krępych, pogodnych postaci. Można tu jeszcze dodać, że jego prace cechuje także płaszczyznowość, jednoplanowe traktowanie tematu, nieco wadliwe proporcje postaci i skłonność do pogrubiania konturu. Mistrz z Wójtowej chętnie ukazuje typy twarzy o wysokim i szerokim czole, umięśnionych policzkach, z zaakcentowaną okrągłą brodą. Anatomia postaci bywa przeważnie słabo zaznaczona pod obficie sfałdowanymi szatami.

THE MASTER FROM WÓJTOWA

The 1920s of the 16th centuries led to a group of works in the south of Lesser Poland, which can undoubtedly be combined with the work of one painting workshop- an anonymous master named Master from Wójtowa. The works of this artist kept in the museum include the following sacred art monuments: Tryptyk z Wójtowej (Triptych from Wójtowa) from 1525, Ostatnia Wieczerza (The Last Supper) from Gromnik from 1539, św. Zofia z córkami z Szerzyn (St. Sophia and her daughters) from Szerzyny (circa the 16th century), two quarters from The Chapel of St. Anne in Czchów with representations of St. Wojciech and John the Evangelist on the obverses, and St. Barbara and Dorota on the reverse, predella Nawrócenie św. Pawła (The conversion of Paul the Apostle) from Jurków, and a cartouche with the emblem of St. Mateusz the Evangelist from Siemiechów.
Michał Walicki made accurate observations about the work of our master drawing attention to the graphic, somewhat rustic style of stocky and cheerful characters he introduced.  In addition, his works are also characterized by flatness, a monotonous treatment of subject, slightly defective proportions of characters and a tendency to thicken the contour. The master from Wójtowa gladly presents the types of faces with high, broad foreheads, muscular cheeks and accentuated round beards. The anatomy of the figures is usually weakly defined under richly folded garments.

Ostatnia wieczerza
Gromnik, 1539 r., kościół parafialny
Obraz odkryty w 1968 r.

Obraz przestawia scenę Ostatniej Wieczerzy, z zakomponowaną osią, w symetrycznym rzędzie, z uwzględnieniem perspektywy. Chrystus i Apostołowie zgrupowani są wokół okrągłego stołu i przedstawieni w pozycjach siedzących. Postać Chrystusa umieszczona pośrodku, niejako u szczytu stołu. Chrystus ujęty frontalnie, przedstawiony jest w momencie przełamywania chleba. Szczególną uwagę zwraca twarz, o wyrazistych rysach, z wzrokiem skierowanym na widza. Włosy rozdzielone pośrodku opadają spiralnych puklach na plecy i ramiona. Wysokie czoło i rozdzielenie włosów stwarza optyczne wrażenie poszerzenia tej charakterystycznej twarzy. W przedstawieniu szczegółów zwraca również uwagę pewne niedopracowanie anatomii rąk, cechujące zresztą wszystkie postacie. Umieszczone po bokach postacie świętych Jana i Piotra, zwrócone lekko ku środkowi, stanowią  wraz z Chrystusem centralną grupę całej kompozycji, wyodrębniającą się zarówno wielkością, jak i starannością wykonania. Głowa śpiącego św. Jana wsparta jest na ramieniu Chrystusa. Twarz duża, wyrazista i umięśniona o kanciasto zarysowanych szczękach i okrągłym podbródku; okrągły zarys wypukłych oczu, linia nosa przechodzi w łuk brwiowy; usta małe, kształtne. Włosy krótkie, ułożone w gęste loki nad czołem i krótkie pukle po bokach. Odmiennie potraktowana została głowa św. Piotra z charakterystyczną łysiną i kępkami włosów po bokach, z pomarszczoną, o drobnych rysach, twarzą okoloną bujnym zarostem. Pozostali Apostołowie, rozmieszczeni są po obu stronach stołu w ujęciach profilem, lub w trzech czwartych, są w stosunku do grupy centralnej potraktowani podrzędnie, co zostało wyrażone pomniejszeniem postaci, z wyraźnym zakłóceniem perspektywy a także ich prymitywniejszym opracowaniem malarskim.  W tej grupie zwraca uwagę przede wszystkim postać Judasza, umieszczona na pierwszym planie, bokiem do widza, nieco przesunięta ku lewej stronie obrazu. Szpetota rysów i worek ze srebrnikami trzymany w prawej ręce ułatwiają identyfikację postaci. Jej układ i pierwszoplanowość umieszczania pozwoliły na wyjątkowo staranne opracowanie partii szat o bogatym rysunku głęboko załamanych fałdów. Stół okrągły, ustawiony perspektywicznie, nakrywa biały obrusz dwoma fałdami widocznymi od frontu. Na nim pośrodku- kielich. Górną część obrazu wypełnia złote tło, pokryte tłoczonym ornamentem o motywach stylizowanej roślinności, pęków owocowo-kwiatowych. Na wijącej się w górnej części wstędze napis: „DESIDE[RO] DESISERAVI HOC PASCA MANDVCARE VOBISCVM ANTE QVAM [PACIAR] [1]539.

The Last Supper
Gromnik, 1539, parish church,
The painting discovered in 1968

The painting depicts the Last Supper, with a composed axis, in a symmetrical row, taking into account perspective. Christ and the Apostles are grouped around a round table and depicted seated. The figure of Christ is placed in the center, as if at the head of the table. Christ, captured frontally, is depicted breaking the bread. The face, with its expressive features, draws particular attention, with its gaze directed at the viewer. Hair, parted in the center, falls in spiral locks over the back and shoulders. The high forehead and parting of the hair create the optical impression of a wider face. A certain lack of detail in the anatomical representation of the hands, characteristic of all the figures, is also striking in the depiction of details. The figures of Saints John and Peter, placed on the sides, turned slightly toward the center, together with Christ, constitute the central group of the entire composition, distinctive both in size and meticulous execution. The head of the sleeping Saint John is supported by Christ’s shoulder. The face is large, expressive, and muscular, with angular jaws and a round chin; the round outline of the prominent eyes, the line of the nose merging into the brow ridge; the mouth is small and shapely. The hair is short, arranged in thick curls over the forehead and short locks on the sides. St. Peter’s head, with its characteristic baldness and tufts of hair on the sides, is treated differently, with a wrinkled, finely-featured face framed by a lush beard. The other Apostles, positioned on either side of the table in profile or three-quarter views, are treated subordinately in relation to the central group, a fact expressed by the diminished figures, the distinct distortion of perspective, and their more primitive painterly treatment.
In this group, the figure of Judas is particularly striking, placed in the foreground, sideways to the viewer and slightly shifted to the left of the painting. The figure’s ugliness and the bag of silver coins held in his right hand facilitate identification. Its arrangement and foreground placement allowed for exceptionally meticulous craftsmanship in the garments, richly patterned with deeply folded folds.The round table, set in perspective, is covered with a white cloth with two folds visible from the front. A chalice sits in the center. The upper part of the painting is filled with a golden background, covered with an embossed ornament featuring stylized vegetation, fruit, and flower clusters. The inscription on the ribbon winding across the upper part reads: „DESIDE[RO] DESISERAVI HOC PASCA MANDVCARE VOBISCVM ANTE QVAM [PACIAR] [1]539.”